ધાર્મિક લાગણીઓનું નિકંદન, તહેવારના દિવસે પણ કામની વેઠ: ગુજરાત માધ્યમિક અને ઉચ્ચતર માધ્યમિક શિક્ષણ બોર્ડના અસંવેદનશીલ વલણને કારણે ભરૂચ જિલ્લાના શિક્ષક આલમમાં જ્વાળામુખી જેવો રોષ ફાટી નીકળ્યો છે. મુસ્લિમ બિરાદરોના વર્ષના સૌથી મોટા અને પવિત્ર પર્વ ઈદ-ઉલ-ફિત્રના દિવસે પણ મુસ્લિમ શિક્ષકોને પેપર મૂલ્યાંકનની કામગીરીમાંથી મુક્તિ ન આપીને તંત્રએ માનવતા અને ધાર્મિક સ્વતંત્રતાના લીરેલીરા ઉડાડ્યા હોવાનો ગંભીર આક્ષેપ ઉઠ્યો છે. ૧૯ માર્ચથી શરૂ થયેલી ધોરણ ૧૦ અને ૧૨ની બોર્ડ પરીક્ષાના પેપર ચેકિંગની કામગીરીમાં ભરૂચ જિલ્લાના સેંકડો મુસ્લિમ શિક્ષકો કાર્યરત છે. ઈદ એટલે ખુશીઓ વહેંચવાનો, નમાજ અદા કરવાનો અને પરિવાર સાથે સમય વિતાવવાનો પવિત્ર અવસર. પરંતુ બોર્ડના તાનાશાહી આદેશોને કારણે આ શિક્ષકોએ પોતાની ધાર્મિક પરંપરાઓ છોડીને મૂલ્યાંકન કેન્દ્રો પર હાજર રહેવાની ફરજ પડી હતી. શિક્ષકોમાં એ વાતની ઉગ્ર ચર્ચા છે કે શું શિક્ષણ બોર્ડ માટે કોઈ પણ સમુદાયની આસ્થાનું કોઈ મૂલ્ય નથી?
રજૂઆતો બહેરા કાને અથડાઈ, શિક્ષક સંઘના અસ્તિત્વ સામે સવાલ, સામૂહિક રાજીનામાની રણનીતિ!: ભરૂચ જિલ્લા શિક્ષક સંઘના પ્રમુખ રવિન્દ્રભાઈએ આ મામલે ગાંધીનગર બોર્ડ સુધી લેખિત રજૂઆત કરી હતી. આટલું જ નહીં, રાજ્ય સંઘના પ્રમુખ વિમલભાઈ મકવાણા મારફતે પણ દબાણ લાવવાનો પ્રયાસ થયો હતો. છતાં, બોર્ડના ઉચ્ચ અધિકારીઓએ આ વ્યાજબી રજૂઆતને કચરાપેટીમાં નાખી દીધી હોય તેમ જણાય છે. જો શિક્ષક સંઘની વાત રાજ્ય સરકાર કે બોર્ડ ન સાંભળતું હોય, તો આવા મંડળોના અસ્તિત્વનો અર્થ શું? તેવો વેધક પ્રશ્ન રોષે ભરાયેલા શિક્ષકો પૂછી રહ્યા છે. બોર્ડના આ રૂક્ષ વલણથી વ્યથિત થઈને મુસ્લિમ શિક્ષકોએ હવે અંતિમ રસ્તો અપનાવવાની તૈયારી કરી લીધી છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ભરૂચ જિલ્લાના મુસ્લિમ શિક્ષકો ટૂંક સમયમાં સાગમટે શિક્ષક સંઘમાંથી રાજીનામા ધરી દેશે. શિક્ષકોનું સ્પષ્ટ કહેવું છે કે, અમે કામચોર નથી, પેપર ચેકિંગ અગત્યનું છે તે અમે સમજીએ છીએ, પણ શું ઈદના એક દિવસની રજા આપવાથી આખું તંત્ર ખોરવાઈ જત?
જવાબદારોની ભૂગર્ભ ઉતરી ગયેલી મૌન નીતિ? : સૌથી ચોંકાવનારી બાબત એ છે કે જ્યારે આ ગંભીર અન્યાય અંગે ગુજરાત રાજ્ય શિક્ષક સંઘના પ્રમુખ વિમલભાઈ મકવાણા અને ભરૂચ જિલ્લા શિક્ષણાધિકારી સ્વાતીબા રાઓલનો સંપર્ક કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો, ત્યારે તેઓએ ફોન ઉપાડવાની તસ્દી સુદ્ધાં લીધી ન હોતી. અધિકારીઓની આ પલાયનવાદી નીતિએ બળતામાં ઘી હોમવાનું કામ કર્યું છે. લોકશાહીમાં દરેક નાગરિકને પોતાના ધર્મ અને તહેવારની ઉજવણીનો અધિકાર છે. શિક્ષણ બોર્ડનું આ પગલું શિક્ષકોના નૈતિક મનોબળને તોડનારું અને સામાજિક સૌહાર્દને નુકસાન પહોંચાડનારું સાબિત થઈ શકે છે.
નોંધનીય છે કે ભારતીય લોકશાહીના પાયામાં દરેક નાગરિકને પોતાનો ધર્મ પાળવાની અને તહેવારોની ગરિમાપૂર્ણ ઉજવણી કરવાની સ્વતંત્રતા મળેલી છે. પરંતુ, શિક્ષણ બોર્ડ દ્વારા પવિત્ર ઈદના દિવસે પણ મુસ્લિમ શિક્ષકોને પેપર ચેકિંગની ફરજમાં જકડી રાખવાનો નિર્ણય આ બંધારણીય અધિકારો પર તરાપ સમાન છે. આ પ્રકારનું સંવેદનહીન વલણ માત્ર શિક્ષકોના નૈતિક મનોબળને જ નથી તોડતું, પરંતુ વર્ષોથી જળવાયેલા સામાજિક સૌહાર્દ અને પરસ્પર વિશ્વાસના માળખાને પણ ભારે નુકસાન પહોંચાડે છે. જ્યારે શિક્ષણ જગત જ ધાર્મિક આસ્થા અને સંવેદનાઓ પ્રત્યે ઉદાસીનતા દાખવે, ત્યારે સમાજમાં એક નકારાત્મક સંદેશ જાય છે જે લોકશાહીના મૂલ્યો માટે જોખમી સાબિત થઈ શકે છે.
સરકારી બાબુઓની આ ફોન ન ઉપાડવાની આદત હવે માત્ર સંજોગ નહીં પણ એક નક્કી કરેલી રણનીતિ બની ગઈ હોય તેમ લાગે છે. જ્યારે પણ કોઈ ગંભીર વિવાદ કે અન્યાયનો મુદ્દો સામે આવે, ત્યારે જવાબદાર અધિકારીઓ મૌન વ્રત ધારણ કરી લે છે અથવા તો ઉપરથી સૂચના નથી તેવું લંગડું બહાનું ધરીને મીડિયાના સવાલોથી પલાયન કરી જાય છે. આશ્ચર્યની વાત તો એ છે કે, જ્યારે પોતાની પ્રસિદ્ધિ કે વાહ-વાહી કરાવવાના કાર્યક્રમો હોય, ત્યારે આ જ અધિકારીઓ લાલ જાજમ બિછાવીને સામેથી મીડિયાને આમંત્રણ આપે છે. જનતાના સેવક હોવાનો દાવો કરતા આ અધિકારીઓની આ બેવડી નીતિ સાબિત કરે છે કે તેઓને માત્ર પોતાની છબી ચમકાવવામાં જ રસ છે, પીડાતા કર્મચારીઓની સમસ્યાઓ કે પ્રજાના પ્રશ્નોના જવાબ આપવામાં નહીં.
શિક્ષણ બોર્ડની બેવડી નીતિનો ભોગ બનેલા કેટલાક શિક્ષકોએ નામ ન આપવાની શરતે આક્રોશ ઠાલવતા જણાવ્યું હતું કે, લોકશાહીના નામે બણગાં ફૂંકતું તંત્ર અન્ય ધાર્મિક તહેવારોમાં જાહેર રજાઓ અથવા વૈકલ્પિક રજાઓની લહાણી કરે છે, પરંતુ જ્યારે મુસ્લિમ બિરાદરોના સૌથી પવિત્ર પર્વ ઈદની વાત આવી ત્યારે તંત્રએ જાણે પોતાની સંવેદનશીલતા નેવે મૂકી દીધી છે. અન્ય ધર્મોના તહેવારોમાં ઉદારતા બતાવતું શિક્ષણ બોર્ડ ઈદના દિવસે મુસ્લિમ શિક્ષકોને પેપર ચેકિંગના નામે કેમ વેઠ કરાવી રહ્યું છે? આ માત્ર વહીવટી નિર્ણય નથી, પરંતુ એક ચોક્કસ સમાજના કર્મચારીઓ પ્રત્યેની ઉપેક્ષા અને ભેદભાવનું વરવું પ્રદર્શન છે. ધાર્મિક આસ્થાના ભોગે શૈક્ષણિક કામગીરી થોપવી એ શિક્ષકોના નૈતિક અધિકારોનું હનન છે, જેના કારણે સમગ્ર શિક્ષણ આલમમાં તીવ્ર અસંતોષ અને રોષની લાગણી જન્મી છે.
શિક્ષણ બોર્ડની અન્યાયી નીતિ અને ધાર્મિક લાગણીઓ પ્રત્યેની ઘોર ઉપેક્ષા હવે ભરૂચના શિક્ષક આલમમાં વિસ્ફોટક સ્થિતિ સર્જી રહી છે. પવિત્ર ઈદના દિવસે પણ રજા ન આપીને શિક્ષકોને પેપર ચેકિંગની કામગીરીમાં જોતરતા મુસ્લિમ શિક્ષકોમાં ભભૂકેલો રોષ હવે ચરમસીમાએ પહોંચ્યો છે. સૂત્રો દ્વારા મળતી ચોંકાવનારી વિગતો મુજબ, જો તંત્ર દ્વારા આ મામલે સત્વરે કોઈ હકારાત્મક નિર્ણય લેવામાં નહીં આવે, તો ભરૂચ જિલ્લાના મુસ્લિમ શિક્ષકો સાગમટે રાજીનામા ધરી દે તેવી પૂરેપૂરી શક્યતા સેવાઈ રહી છે. પોતાની આસ્થા અને આત્મસન્માનના ભોગે કામ કરવાના બદલે શિક્ષકોએ હવે સામૂહિક વિરોધનું શસ્ત્ર ઉગામ્યું છે. જો આ રીતે સામૂહિક રાજીનામાનો દોર શરૂ થશે, તો બોર્ડની મૂલ્યાંકન કામગીરી ખોરવાઈ જવાની સાથે શિક્ષણ જગતમાં એક મોટો ખળભળાટ મચી જશે તેવા સ્પષ્ટ એંધાણ દેખાઈ રહ્યા છે.
શિક્ષણ જગતમાં ઉદભવેલા આ ગંભીર તણાવનું સૌહાર્દપૂર્ણ સમાધાન લાવવા માટે શિક્ષણ બોર્ડે જડતા છોડીને માનવીય અભિગમ અપનાવવો અનિવાર્ય છે. પેપર મૂલ્યાંકન એ સમયમર્યાદામાં પૂર્ણ થવી જોઈતી પ્રક્રિયા છે તે ખરું, પરંતુ લોકશાહીમાં ધાર્મિક આસ્થા અને તહેવારોની ઉજવણી પણ સમાન રીતે મહત્વની છે. બોર્ડ દ્વારા જો ઈદના પવિત્ર દિવસે મુસ્લિમ શિક્ષકોને વૈકલ્પિક રજા આપીને તે કામગીરીના ભારણને અન્ય દિવસોમાં વધારાના કલાકો ફાળવીને વહેંચી દેવામાં આવે, તો કામ પણ સમયસર પૂરું થઈ શકે અને શિક્ષકોની લાગણી પણ જળવાય. વહીવટી તંત્રે માત્ર આદેશો થોપવાને બદલે શિક્ષક સંગઠનો સાથે બેસીને મધ્યમ માર્ગ કાઢવો જોઈએ, જેથી શિક્ષણની ગુણવત્તા અને સામાજિક એકતા બંને અકબંધ રહે. અંતે તો, સંતોષી શિક્ષક જ શ્રેષ્ઠ મૂલ્યાંકન કરી શકે છે, આથી તેમની વાજબી માગણીઓ પ્રત્યે સંવેદનશીલતા બતાવવી એ જ આ સમસ્યાનો એકમાત્ર કાયમી ઉકેલ છે.
Author: Naeem Diwan
Owner Of Geogujaratnews.com