નવી દિલ્હી ખાતે દેશના મહત્વપૂર્ણ અને સંવેદનશીલ બાંધકામો તથા ઔદ્યોગિક પ્રતિષ્ઠાનોને ઉભરતા હવાઈ જોખમોથી સુરક્ષિત રાખવાની દિશામાં કેન્દ્રીય ઔદ્યોગિક સુરક્ષા દળ (CISF) દ્વારા મહત્વપૂર્ણ પહેલ કરવામાં આવી છે. CISF અને ડ્રોન ફેડરેશન ઓફ ઈન્ડિયા (DFI) વચ્ચે ડ્રોન તથા કાઉન્ટર-ડ્રોન ટેક્નોલોજીની ક્ષમતાઓને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે મહત્વપૂર્ણ સમજૂતી કરાર (MoU) પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા છે. CISF મુખ્યાલય ખાતે યોજાયેલા કાર્યક્રમમાં આ MoU પર CISF તરફથી DIG અને પ્રિન્સિપલ, MPRTC બેહરોડ ડૉ. સી.ડી. નાયક તથા DFIના અધ્યક્ષ સ્મિત શાહે હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. આ કાર્યક્રમ CISFના મહાનિર્દેશક પ્રવીર રંજનની ઉપસ્થિતિમાં યોજાયો હતો. આ પ્રસંગે ADG નોર્થ સુધીર કુમાર, ADG હેડક્વાર્ટર વિજય પ્રકાશ સહિત CISFના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ હાજર રહ્યા હતા. DFI તરફથી ડિરેક્ટર શિરીન જોશી, એસોસિએટ ડિરેક્ટર શિવાંગી પ્રકાશ અને ચીફ ઓફ સ્ટાફ સમા સહગલે પણ ભાગ લીધો હતો. CISF હાલમાં દેશભરમાં 370થી વધુ મહત્વપૂર્ણ પ્રતિષ્ઠાનોની સુરક્ષા કરી રહ્યું છે. તેમાં એરપોર્ટ, પરમાણુ પ્લાન્ટ, સ્પેસ સેન્ટર, ઓઈલ રિફાઈનરી સહિત દેશની સુરક્ષા અને અર્થતંત્રની દૃષ્ટિએ અત્યંત સંવેદનશીલ માળખાઓનો સમાવેશ થાય છે. આવા પ્રતિષ્ઠાનો સામે ડ્રોનના સંભવિત દુરુપયોગને ગંભીર જોખમ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે. શંકાસ્પદ કે અનધિકૃત ડ્રોનની સમયસર ઓળખ, તેનું ટ્રેકિંગ અને જરૂરી કાર્યવાહી કરવા માટે CISF પોતાની ટેક્નિકલ ક્ષમતાઓને વધુ આધુનિક બનાવવાની દિશામાં આગળ વધી રહ્યું છે. ડ્રોન ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ CISFની કામગીરીમાં પહેલેથી જ થઈ રહ્યો છે. અત્યાર સુધીમાં 3,000થી વધુ CISF કર્મચારીઓને ડ્રોન અને એન્ટી-ડ્રોન પ્રોટોકોલ અંગે વિશેષ તાલીમ આપવામાં આવી છે, જ્યારે આશરે 80 યુનિટ્સ દ્વારા સર્વેલન્સ, જોખમની ઓળખ અને તાલીમ સહિતના વિવિધ હેતુઓ માટે ડ્રોનનો સક્રિય ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. સાથે જ CISF દ્વારા આ ક્ષેત્રમાં નિષ્ણાતોની ટીમ પણ તૈયાર કરવામાં આવી છે, જે ઓપરેશનલ કામગીરીમાં ડ્રોન ટેક્નોલોજીના વધુ અસરકારક ઉપયોગ માટે મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી રહી છે.
આ MoUનું સૌથી મહત્વપૂર્ણ પાસું CISFના RTC બેહરોડને ડ્રોન અને કાઉન્ટર-ડ્રોન સિસ્ટમ માટે ‘સેન્ટર ઓફ એક્સેલન્સ’ તરીકે વિકસાવવાનું છે. આ કેન્દ્રને ગૃહ મંત્રાલયની માર્ગદર્શિકા અનુસાર વિકસાવવામાં આવશે. DFI ભારતીય ડ્રોન સ્ટાર્ટઅપ્સ અને ટેક્નોલોજી કંપનીઓ સાથે મળીને CISFની તાલીમ, ક્ષમતા નિર્માણ, પ્રાયોગિક સંશોધન અને ઓપરેશનલ તૈયારીઓને વધુ મજબૂત બનાવવામાં સહયોગ આપશે. સમજૂતી હેઠળ CISF દ્વારા સુરક્ષિત પ્રતિષ્ઠાનો પર કાઉન્ટર-ડ્રોન સિસ્ટમની તૈનાતી માટે SOP, ડિપ્લોયમેન્ટ ફ્રેમવર્ક અને પાયલટ પ્રોજેક્ટ તૈયાર કરવામાં આવશે. ઉપરાંત, શંકાસ્પદ ડ્રોનની ગતિવિધિઓનું વિશ્લેષણ, તપાસ અને ઘટના બાદનું મૂલ્યાંકન કરવા માટે સ્વદેશી ફોરેન્સિક ટૂલ્સ અને પ્રક્રિયાઓ વિકસાવાશે. આ ઉપરાંત CISF અને DFI દ્વારા સંયુક્ત કવાયત તથા ‘રેડ-ટીમિંગ’ અભ્યાસ હાથ ધરવામાં આવશે. આવા અભ્યાસો દ્વારા ઘૂસણખોરી કરનારા ડ્રોનની ઓળખ, ટ્રેકિંગ, જવાબી કાર્યવાહી અને ઘટના બાદની તૈયારીઓનું વાસ્તવિક પરિસ્થિતિમાં પરીક્ષણ કરવામાં આવશે. ટેક્નિકલ તથા ઓપરેશનલ પડકારોને ધ્યાનમાં રાખીને વિશેષ તાલીમ મોડ્યુલ, સ્ટુડન્ટ હેકાથોન અને ચેલેન્જ પ્રોગ્રામ પણ તૈયાર કરવામાં આવશે. CISFના મહાનિર્દેશક પ્રવીર રંજને જણાવ્યું હતું કે, RTC બેહરોડને ડ્રોન અને કાઉન્ટર-ડ્રોન સિસ્ટમ ક્ષેત્રે સેન્ટર ઓફ એક્સેલન્સ તરીકે વિકસાવવાની દિશામાં આ MoU મહત્વપૂર્ણ છે. DFIની ભાગીદારીથી વાસ્તવિક અને સતત બદલાતા ડ્રોન જોખમો સામે CISFની તૈયારીઓનું પરીક્ષણ કરી શકાશે તેમજ વર્તમાન સિસ્ટમ, પ્રક્રિયા અને જવાબી કાર્યવાહીમાં રહેલી ખામીઓને ઓળખીને તેને દૂર કરવામાં મદદ મળશે.
DFIના અધ્યક્ષ સ્મિત શાહે જણાવ્યું હતું કે ભારતીય ડ્રોન ઉદ્યોગ દેશના મહત્વપૂર્ણ બાંધકામોની સુરક્ષામાં CISFને સંપૂર્ણ સહયોગ આપવા પ્રતિબદ્ધ છે. ભારતીય સ્ટાર્ટઅપ્સની ટેક્નોલોજી અને CISFની ઓપરેશનલ જરૂરિયાતોને જોડીને સ્વદેશી ફોરેન્સિક ટૂલ્સ, વિશેષ તાલીમ પ્લેટફોર્મ અને નવીન સુરક્ષા ઉકેલો વિકસાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવશે. આ MoUને માત્ર એક સમજૂતી કરાર નહીં પરંતુ દેશના મહત્વપૂર્ણ ઔદ્યોગિક, પરમાણુ, અવકાશ, પેટ્રોલિયમ અને એવિએશન ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને ભવિષ્યના ડ્રોન જોખમોથી સુરક્ષિત રાખવા માટેની ટેક્નોલોજી આધારિત નવી સુરક્ષા કવચની શરૂઆત તરીકે જોવામાં આવી રહી છે. દેશના ક્રિટિકલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની સુરક્ષામાં ડ્રોન સામે ડ્રોન અને આધુનિક કાઉન્ટર-ડ્રોન ક્ષમતાઓનો ઉપયોગ આગામી સમયમાં CISFની સુરક્ષા વ્યવસ્થાને વધુ મજબૂત બનાવશે.
નઈમ દિવાન, વાગરા
Author: geogujaratnews
geogujarat2020@gmail.com www.geogujaratnews.com