આમોદ: ટ્રકમાંથી કેમિકલ લીકેજની વધુ એક ફરિયાદ સામે આવતાં ખળભળાટ, જાણ કરવા છતાં તંત્ર સમયસર ન પહોંચ્યાના આક્ષેપ, થોડા દિવસ પહેલાંની ઘટના બાદ ફરી લીકેજ થતાં GPCBની કામગીરી સામે ગંભીર સવાલો!

ભરૂચ જિલ્લાના આમોદમાંથી પસાર થતા નેશનલ હાઈવે નંબર 64 પર જોખમી કેમિકલ વેસ્ટના પરિવહન અને જાહેર માર્ગ પર થતા લીકેજની ફરિયાદોએ ફરી એકવાર તંત્રની કામગીરી સામે ગંભીર સવાલો ઊભા કર્યા છે. એક તરફ ઔદ્યોગિક એકમોમાંથી નીકળતા જોખમી કચરાના સલામત નિકાલ અને પરિવહન માટે નિયમોનું પાલન કરાવવાની જવાબદારી સંબંધિત તંત્રની છે, તો બીજી તરફ જાહેર માર્ગ પર દુર્ગંધયુક્ત પ્રવાહી ઢોળાતું હોવાની ફરિયાદો સામે આવતાં વાહનચાલકોની સુરક્ષા અને પર્યાવરણની સલામતી સામે ચિંતાજનક સ્થિતિ સર્જાઈ રહી છે. આમોદના અર્ચના પેટ્રોલ પંપ નજીક હેઝાર્ડસ વેસ્ટ ભરેલી ટ્રકમાંથી કેમિકલ લીકેજ થતું હોવાનો આક્ષેપ સામે આવતાં ફરી એકવાર તંત્રની સતર્કતા સામે પ્રશ્નાર્થ ઊભો થયો છે. મળતી માહિતી મુજબ, ખંભાતથી હેઝાર્ડસ વેસ્ટ ભરીને દહેજ તરફ જઈ રહેલી GJ-32-T-9656 નંબરની ટ્રકમાંથી આમોદના અર્ચના પેટ્રોલ પંપ નજીક દુર્ગંધયુક્ત પ્રવાહી લીકેજ થતું હોવાની ફરિયાદ સામે આવી છે. જાહેર માર્ગ પરથી પસાર થતાં વાહનચાલકો અને સ્થાનિક લોકોની સુરક્ષા સાથે જોડાયેલી આ ગંભીર બાબત અંગે એક જાગૃત નાગરિક દ્વારા સ્થાનિક તંત્રને જાણ કરવામાં આવી હોવા છતાં સંબંધિત અધિકારીઓ સમયસર સ્થળ પર પહોંચ્યા ન હોવાનો આક્ષેપ કરવામાં આવ્યો છે. દરમિયાન ટ્રક ચાલક ટ્રક લઈને સ્થળ પરથી રફુચક્કર થઈ ગયો હોવાનો પણ દાવો કરવામાં આવ્યો છે. જો આ આક્ષેપો સાચા સાબિત થાય, તો જાહેર માર્ગ પર જોખમી કચરાના પરિવહન અને લીકેજ સામે દેખરેખ રાખવાની વ્યવસ્થા કેટલી અસરકારક છે, તે તપાસનો વિષય બન્યો છે.આ ઘટનામાં સૌથી ગંભીર બાબત રસ્તા પર ઢોળાયેલા પ્રવાહીના યોગ્ય અને સુરક્ષિત નિકાલને લઈને છે. આક્ષેપ મુજબ, લીકેજ થયેલા કેમિકલ પર ધૂળ નાખવામાં આવી હતી, પરંતુ તેને વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિથી દૂર કરવાની કાર્યવાહી કરવામાં આવી ન હતી. જો ખરેખર આવું બન્યું હોય, તો માત્ર ધૂળ નાખીને જોખમી પ્રવાહીને ઢાંકી દેવું એ સમસ્યાનો ઉકેલ નહીં, પરંતુ સંભવિત જોખમને નજરથી દૂર કરવાનો પ્રયાસ બની શકે છે. પ્રવાહીની ઓળખ, તેની જોખમી પ્રકૃતિ, જમીન કે પાણી પર થતી સંભવિત અસર અને સ્થળની યોગ્ય સફાઈ અંગે જવાબદાર તંત્ર દ્વારા તપાસ થવી જરૂરી છે. કેમિકલ કયા પ્રકારનું હતું. તેની પુષ્ટિ વિના તેના જોખમનું ચોક્કસ મૂલ્યાંકન શક્ય નથી, પરંતુ આવી ફરિયાદને હળવાશથી લેવી પણ યોગ્ય નથી. વધુમાં, જાગૃત નાગરિક દ્વારા ગુજરાત પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડના અધિકારીને વીડિયો મોકલીને ઘટનાની જાણ કરવામાં આવી હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. હવે સવાલ એ છે કે વીડિયો અને ફરિયાદ મળ્યા બાદ GPCB દ્વારા સ્થળ તપાસ કરવામાં આવી છે કે નહીં? ટ્રકમાં ક્યુ કેમિકલ લઈ જવામાં આવતું હતો? પરિવહન માટે જરૂરી દસ્તાવેજો અને સલામતીનાં ધોરણોનું પાલન થતું હતું કે નહીં? લીકેજનું કારણ શું હતું? અને રસ્તા પર ઢોળાયેલા પ્રવાહીનો નિકાલ કઈ રીતે કરવામાં આવ્યો? આ તમામ પ્રશ્નોના જવાબ તપાસ બાદ જાહેર થવા જોઈએ. માત્ર ફરિયાદ નોંધાઈ કે વીડિયો મળ્યો એટલાથી તંત્રની જવાબદારી પૂર્ણ થઈ જતી નથી.નોંધનીય છે કે થોડા દિવસ પહેલાં પણ બત્રીસી નાળા નજીક GJ-21-T-7914 નંબરની ટ્રકમાંથી દુર્ગંધ મારતું પ્રવાહી રસ્તા પર ઢોળાતું હોવાની ફરિયાદ સામે આવી હતી. તે સમયે પણ સ્થાનિક તંત્રને જાણ કરવા છતાં સમયસર કોઈ કાર્યવાહી કરવામાં આવી ન હોવાના આક્ષેપો થયા હતા. ત્યારબાદ ટ્રક માલિક સ્થળ પર આવી રસ્તા પર ઢોળાયેલા પ્રવાહી ઉપર ધૂળ નાખીને મામલો દબાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હોવાનો દાવો પણ કરવામાં આવ્યો હતો. હવે એ જ વિસ્તારમાં ફરી એકવાર કેમિકલ લીકેજની ફરિયાદ સામે આવતાં સ્વાભાવિક રીતે જ સવાલ ઊભો થાય છે કે અગાઉની ઘટનામાંથી તંત્રએ શું બોધપાઠ લીધો? તપાસ થઈ હતી તો તેના પરિણામો શું આવ્યા? જવાબદારો સામે કોઈ પગલાં લેવાયાં હતાં કે નહીં? આમોદથી દહેજ તરફ જતા માર્ગ પર ઔદ્યોગિક પ્રવૃત્તિઓ અને જોખમી કચરાના પરિવહનને ધ્યાનમાં રાખીને આવી ફરિયાદો સામે અસરકારક દેખરેખ રાખવી અત્યંત જરૂરી છે. વારંવાર આવી ઘટનાઓની ફરિયાદો થતી હોય અને દરેક વખતે માત્ર આક્ષેપો, વીડિયો અને સમાચાર અહેવાલો પૂરતા જ મામલા સીમિત રહી જાય, તો જવાબદારી નક્કી કરવાની વ્યવસ્થા સામે સવાલો ઊભા થવા સ્વાભાવિક છે. જોકે, આ વિસ્તારમાં અગાઉ બનેલી ઘટનાઓની સંખ્યા અને તેમાં થયેલી કાર્યવાહી અંગે સત્તાવાર વિગતો વિના ચોક્કસ આંકડો આપવો શક્ય નથી. તેમ છતાં, વારંવાર સામે આવતી ફરિયાદોને ગંભીરતાથી લઈને તથ્ય આધારિત તપાસ કરવી અનિવાર્ય છે.હવે તંત્રની કસોટી છે, માત્ર કાગળ પર કાર્યવાહી કે મેદાનમાં પરિણામ? GPCB, સ્થાનિક વહીવટી તંત્ર અને સંબંધિત પોલીસ વિભાગે આ ઘટનાની સંયુક્ત તપાસ કરી ટ્રકમાં લઈ જવાતા વેસ્ટની વિગતો ચકાસવી જોઈએ, લીકેજના સ્થળેથી જરૂરી નમૂનાઓ લઈ વૈજ્ઞાનિક તપાસ કરાવવી જોઈએ અને રસ્તા પર ઢોળાયેલા પ્રવાહીનો સલામત નિકાલ થયો છે કે નહીં તેની ખાતરી કરવી જોઈએ. નિયમોનો ભંગ સાબિત થાય તો જવાબદાર ટ્રાન્સપોર્ટર અને અન્ય સંકળાયેલા લોકો સામે કાયદેસરની કાર્યવાહી થવી જોઈએ. સાથે જ અગાઉની ફરિયાદો પર થયેલી કાર્યવાહી અંગે પણ સ્પષ્ટતા થવી જોઈએ. અંતે સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે જાહેર માર્ગ પર જોખમી પ્રવાહી ઢોળાય અને નાગરિકોએ જ વીડિયો બનાવીને અધિકારીઓ સુધી પહોંચાડવા પડે, તો દેખરેખની વ્યવસ્થા કેટલી સક્રિય છે? કોઈ મોટી દુર્ઘટના સર્જાય, વાહનચાલકોને નુકસાન થાય કે પર્યાવરણને ગંભીર અસર પહોંચે ત્યાર બાદ જ તંત્ર જાગશે? આમોદના NH-64 પર કેમિકલ લીકેજની આ ફરિયાદ માત્ર એક ટ્રક પૂરતી મર્યાદિત નથી; તે જોખમી કચરાના પરિવહન, જાહેર સલામતી અને જવાબદાર તંત્રની કામગીરી અંગે તપાસ માગતો ગંભીર મુદ્દો છે. હવે નાગરિકો આશ્વાસન નહીં, પરંતુ સ્થળ પર દેખાતી કાર્યવાહી, જવાબદારીની સ્પષ્ટતા અને આવી ઘટનાઓનું પુનરાવર્તન અટકાવવા માટે નક્કર પગલાંની અપેક્ષા રાખી રહ્યા છે.