આમોદ: ત્રણ અલગ-અલગ વાહનોમાંથી કેમિકલ વેસ્ટ લીકેજની ઘટનાઓ સામે આવતાં આખરે પોલીસ એક્શનમાં, માનવજીવન, પશુ-પક્ષીઓ અને પર્યાવરણની સુરક્ષાને લઈને ગંભીર ચિંતાઓ ઊભી થઈ..

ભરૂચ જિલ્લાના આમોદ વિસ્તારમાં દહેજની ઔદ્યોગિક કંપનીઓમાંથી હેઝાર્ડ કેમિકલ વેસ્ટ ભરીને જંબુસર તાલુકાના મંગણાદ તરફ જતાં વાહનોમાંથી જાહેર માર્ગ પર જોખમી કચરો અને કેમિકલ જેવું પ્રવાહી ઢોળાવાની ત્રણ અલગ-અલગ ઘટનાઓ સામે આવતાં ખળભળાટ મચી ગયો છે. ઔદ્યોગિક કચરાના પરિવહન દરમિયાન જરૂરી તકેદારી રાખવામાં આવે છે કે નહીં તે અંગે ગંભીર સવાલો ઊભા થયા છે. જાહેર માર્ગ પર આ પ્રકારના જોખમી પ્રવાહીનું લીકેજ માત્ર વાહનચાલકો માટે અકસ્માતનું જોખમ ઊભું કરતું નથી, પરંતુ મનુષ્યો, પશુ-પક્ષીઓ અને પર્યાવરણ માટે પણ નુકસાનકારક સાબિત થઈ શકે છે. આ ગંભીર પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને આમોદ પોલીસે ત્રણ અલગ-અલગ ટ્રકના ચાલકો સામે ગુના નોંધી કાયદેસરની કાર્યવાહી હાથ ધરી છે.પ્રાપ્ત વિગતો અનુસાર, દહેજની વિવિધ ઔદ્યોગિક કંપનીઓમાંથી જોખમી કચરો ભરીને મંગણાદ તરફ લઈ જવામાં આવતો હતો. આ દરમિયાન ત્રણ અલગ-અલગ તારીખે ટ્રકોમાંથી કેમિકલ વેસ્ટ અથવા કેમિકલ જેવું પ્રવાહી જાહેર માર્ગ પર ઢોળાતું હોવાની ઘટનાઓ સામે આવી હતી. વારંવાર આવી ઘટનાઓ બનતી હોવાના અહેવાલો વચ્ચે હવે જોખમી કચરાના પરિવહન માટે અપનાવવામાં આવતી વ્યવસ્થા અને સુરક્ષાનાં ધોરણો અંગે તપાસની જરૂરિયાત ઊભી થઈ છે. પોલીસની કાર્યવાહીથી આ મામલે જવાબદારી નક્કી કરવાની દિશામાં પગલાં લેવાયાં છે, પરંતુ જોખમી કચરાના પરિવહન દરમિયાન આવી બેદરકારી કેવી રીતે સર્જાય છે તે પણ તપાસનો મહત્ત્વનો વિષય છે.પ્રથમ ઘટના બીજી ઓક્ટોબરની રાત્રે બની હતી. દહેજ સ્થિત M.S. Roha Dyehem Pvt. Ltd. કંપનીમાંથી હેઝાર્ડ વેસ્ટ ભરીને મંગણાદ તરફ જઈ રહેલી ટ્રક નંબર GJ-09-Z-1837માંથી કેમિકલ જેવું પ્રવાહી રસ્તા પર ઢોળાતું હોવાની ઘટના સામે આવી હતી. જણાવ્યા મુજબ, ટ્રકમાં સૂકો અને લીલો કેમિકલ વેસ્ટ ભરેલો હતો અને વાહનના પાછળના ભાગમાંથી પ્રવાહી રસ્તા પર ઢોળાતું હતું. જાહેર માર્ગ પર આ રીતે જોખમી પ્રવાહી ફેલાવાથી વાહનચાલકોની સુરક્ષા સામે જોખમ ઊભું થવાની સંભાવનાને ધ્યાનમાં રાખીને પોલીસે ટ્રકચાલક યોગેશ રામજી બાંભણિયા, ઉંમર 38 વર્ષ, સામે ગુનો નોંધી વધુ તપાસ હાથ ધરી હતી. બીજી ઘટના 24 સપ્ટેમ્બરના રોજ બની હતી. દહેજ સ્થિત M.S. BVC Specialist Pvt. Ltd. કંપનીમાંથી ટ્રક નંબર GJ 16 AW 5979માં હેઝાર્ડ વેસ્ટની જમ્બો બેગ ભરીને મંગણાદ તરફ લઈ જવામાં આવી રહી હતી. આ દરમિયાન જમ્બો બેગમાંથી કેમિકલ લીકેજ થતું હોવાની અને પ્રવાહીમાંથી દુર્ગંધ આવતી હોવાની વિગતો સામે આવી હતી. આવા પ્રકારના લીકેજથી જાહેર માર્ગ પર જોખમી પરિસ્થિતિ ઊભી થવાની સાથે પર્યાવરણને નુકસાન થવાની આશંકા પણ રહે છે. આ મામલે આમોદ પોલીસે ટ્રકચાલક વિકાસ દુર્ગા પ્રસાદ મિસ્ત્રી સામે ગુનો નોંધી કાયદેસરની કાર્યવાહી શરૂ કરી હતી.ત્રીજી ઘટના 28 સપ્ટેમ્બરના રોજ સામે આવી હતી. દહેજ સ્થિત મેઘમણી કંપનીમાંથી ટ્રક નંબર GJ 2 ZZ 3761માં હેઝાર્ડ વેસ્ટ ભરીને મંગણાદ તરફ લઈ જવામાં આવી રહ્યો હતો. રાત્રિના સમયે ટ્રકમાંથી કેમિકલ વેસ્ટ રસ્તા પર ઢોળાતાં જાહેર માર્ગ પર જોખમ ઊભું થયું હતું. આ બનાવને પગલે પોલીસે ટ્રકચાલક સોમાભાઈ પ્રતાપભાઈ પગી, ઉંમર 24 વર્ષ, સામે ગુનો નોંધી આગળની તપાસ હાથ ધરી હતી. ત્રણેય ઘટનાઓમાં પોલીસ દ્વારા કાર્યવાહી કરવામાં આવતાં જોખમી કચરાના પરિવહન દરમિયાન થતી બેદરકારીનો મુદ્દો ફરી એકવાર ચર્ચામાં આવ્યો છે.હવે સવાલ માત્ર ટ્રકચાલકો પૂરતો સીમિત નથી. હેઝાર્ડ વેસ્ટ ભરેલી ટ્રકોમાં કચરાને સુરક્ષિત રીતે પેક કરવામાં આવ્યો હતો કે નહીં, જમ્બો બેગમાંથી લીકેજ અટકાવવા પૂરતી વ્યવસ્થા હતી કે નહીં, વાહનોની યોગ્ય તપાસ કરવામાં આવી હતી કે નહીં અને પરિવહન દરમિયાન સુરક્ષાનાં નિયમોનું પાલન થયું હતું કે નહીં, તે તમામ બાબતો તપાસ માગે છે. જો પરિવહન વ્યવસ્થામાં ખામી હોય તો તેની જવાબદારી માત્ર વાહનચાલક પર જ નિશ્ચિત કરી શકાય નહીં; સંબંધિત કંપનીઓ, કચરાના પરિવહન માટે જવાબદાર એજન્સીઓ અને અન્ય સંકળાયેલા પક્ષોની ભૂમિકા પણ નિયમો અનુસાર તપાસવી જરૂરી બને છે. જાહેર માર્ગ કોઈ ઔદ્યોગિક કચરો ઢોળવાનું સ્થળ નથી. જોખમી કેમિકલ વેસ્ટ રસ્તા પર ફેલાય અને તેની સમયસર સફાઈ કે સુરક્ષિત નિકાલ ન થાય તો વાહનો લપસવા, અકસ્માત સર્જાવા તેમજ આસપાસની જમીન અને પાણીના સ્ત્રોતો પ્રદૂષિત થવા જેવી ગંભીર અસરોની શક્યતા રહે છે. ખાસ કરીને રાત્રિના સમયે રસ્તા પર ઢોળાયેલું પ્રવાહી દેખાતું ન હોય તો વાહનચાલકો માટે જોખમ વધી શકે છે. આથી આવી ઘટનાઓને માત્ર ટ્રાફિક કે વાહનચાલકની બેદરકારીના મુદ્દા તરીકે જોવાને બદલે જોખમી કચરાના સમગ્ર પરિવહન તંત્રની સુરક્ષા સાથે જોડીને જોવાની જરૂર છે.આમોદ પોલીસે ત્રણ ટ્રકચાલકો સામે ગુના નોંધી કાર્યવાહી શરૂ કરી છે, પરંતુ હવે સંબંધિત સત્તાવાળાઓ દ્વારા પણ સમગ્ર મામલે ઊંડાણપૂર્વક તપાસ થાય તે જરૂરી છે. કચરો કઈ કંપનીમાંથી નીકળ્યો, તેનું પેકિંગ અને પરિવહન કઈ રીતે થયું, લીકેજનું ચોક્કસ કારણ શું હતું અને જાહેર માર્ગ પર ઢોળાયેલા કચરાની યોગ્ય સફાઈ કરવામાં આવી હતી કે નહીં, તે અંગે સ્પષ્ટતા થવી જોઈએ. સાથે જ પર્યાવરણને નુકસાન થયું છે કે નહીં તે જાણવા સક્ષમ સત્તાવાળાઓ દ્વારા જરૂરી તપાસ કરવામાં આવે તો જ હકીકત બહાર આવી શકે. ત્રણ ઘટનાઓ બાદ હવે સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે જોખમી કેમિકલ વેસ્ટના પરિવહન માટે જવાબદાર તમામ પક્ષોની જવાબદારી નક્કી થશે કે નહીં? પોલીસની કાર્યવાહી આવકારદાયક પગલું છે, પરંતુ આવી ઘટનાઓનું પુનરાવર્તન અટકાવવા માટે માત્ર ગુના નોંધવા પૂરતું નથી. સુરક્ષાનાં નિયમોનું પાલન, વાહનોની તપાસ, લીકેજ સામે અસરકારક વ્યવસ્થા અને નિયમભંગ કરનાર સામે કાયદા મુજબ કાર્યવાહી થાય તે અનિવાર્ય છે. આમોદના જાહેર માર્ગો પર જોખમી કચરો ઢોળાવાની ઘટનાઓ અટકાવવા પોલીસ, પ્રદૂષણ નિયંત્રણ તંત્ર અને સંબંધિત વિભાગો હવે કેવાં પગલાં લે છે તેના પર સૌની નજર રહેશે.