સાયખા GIDCની સ્લોકા ડાઈઝ કંપનીની ઘોર બેદરકારી?, 19 વર્ષીય યુવકે ચાર આંગળીઓ ગુમાવી. : વાગરા તાલુકાની સાયખા GIDCમાં આવેલી સ્લોકા ડાઈઝ કંપની ફરી એકવાર વિવાદમાં સપડાઈ છે. આ વખતે, આ કંપનીની ઘોર બેદરકારીનો ભોગ બનીને એક 19 વર્ષીય નિર્દોષ શ્રમિકે તેના હાથની ચાર આંગળીઓ ગુમાવી છે. ગત રાત્રે બનેલી આ કરુણ ઘટનાએ ઉદ્યોગનગરીમાં શ્રમિકોની સલામતીના નામે ચાલતી મજાકનો પર્દાફાશ કર્યો છે. મધ્યપ્રદેશથી રોજીરોટી માટે આવેલા મોહિત કાશીરામ રૈકવારને શું ખબર હતી કે માત્ર દસ દિવસમાં જ તેનું જીવન બદલાઈ જશે? રાત્રે બે વાગ્યાના સુમારે જ્યારે મોહિત બ્લેન્ડર મશીન પર કામ કરી રહ્યો હતો. ત્યારે સુરક્ષાના કોઈ સાધનો કે સાવચેતી વગર તેના હાથની આંગળીઓ મશીનમાં ખેંચાઈ ગઈ હતી. પરિણામ સ્વરૂપ તેના જમણા હાથની ત્રણ આંગળીઓ અને એક અંગૂઠો કાયમ માટે કપાઈ ગયો હતો. આ ઘટનાએ મોહિતના પરિવાર માટે આઘાત અને વેદના સિવાય કંઈ જ બાકી રાખ્યું નથી. આ ઘટના માત્ર એક અકસ્માત નથી પરંતુ ઉદ્યોગકારોની શ્રમિકોના જીવ પ્રત્યેની બેદરકારી અને ઉદાસીનતાનું જીવતું જાગતું ઉદાહરણ છે. શું કંપનીના સંચાલકોને યુવકને સુરક્ષા કવચ, મોજા કે અન્ય જરૂરી ઉપકરણો આપવાનું પણ ઉચિત ન લાગ્યું? શું માત્ર નફો કમાવવાની લાલસામાં માણસના જીવનું કોઈ મૂલ્ય જ નથી?
સ્લોકા ડાઈઝ કંપનીમાં સુરક્ષાના ધજાગરા?, આશાસ્પદ યુવક અપંગ બન્યો. : અહીં નોંધનીય છે કે, આ જ કંપનીમાંથી વારંવાર કલરયુક્ત પ્રદૂષિત પાણી જાહેર રોડ પરજ છોડવામાં આવે છે. જે પર્યાવરણ અને જાહેર આરોગ્ય માટે પણ જોખમી છે. આ બેજવાબદારી ભરી પ્રવૃત્તિઓ દર્શાવે છે કે આ કંપની નિયમો અને કાયદાઓની કેટલી અવગણના કરી રહી છે. આ ઘટનાની જાણ થતાં વાગરા પોલીસ તાત્કાલિક હોસ્પિટલ પહોંચી યુવકનું નિવેદન લીધું છે. જોકે માત્ર નિવેદન લેવાથી પૂરતું નથી. આવા કિસ્સાઓમાં બેજવાબદાર કંપનીઓ સામે કડક કાનૂની અને શિક્ષાત્મક કાર્યવાહી થવી અત્યંત જરૂરી છે. જ્યાં સુધી આવા ઉદ્યોગપતિઓ સામે દાખલારૂપ પગલાં ભરવામાં નહીં આવે ત્યાં સુધી શ્રમિકોના જીવ જોખમમાં રહેશે. આ ઘટનામાં તંત્રએ ગંભીરતાથી તપાસ કરી કંપનીની બેદરકારી સાબિત થાય તો તેના પર કડક કાર્યવાહી કરવી જોઈએ જેથી ભવિષ્યમાં કોઈ શ્રમિક આવી ઘટનાનો ભોગ ન બને.
યોગ્ય વળતર અને આર્થિક સહાયતાની તાતી જરૂરિયાત : આ કરુણ ઘટનામાં માત્ર કાનૂની કાર્યવાહી જ પૂરતી નથી પરંતુ કંપનીની નૈતિક અને માનવીય જવાબદારી પણ છે કે તે ભોગ બનેલા યુવકને યોગ્ય વળતર અને આર્થિક સહાય પૂરી પાડે. 19 વર્ષના આ યુવકે તેની આંગળીઓ ગુમાવી છે. જેણે તેના ભવિષ્યને ગંભીર રીતે જોખમમાં મૂક્યું છે. જ્યાં સુધી તે શારીરિક અને માનસિક રીતે સ્વસ્થ ન થાય ત્યાં સુધી કંપનીએ તેના તમામ મેડિકલ ખર્ચ ઉઠાવવા જોઈએ. એટલું જ નહીં, તેના પરિવારને પણ આર્થિક મદદ કરવી જોઈએ કારણ કે મોહિત હાલમાં કોઈ પણ પ્રકારનું કામ કરી શકશે નહીં. આવા સંવેદનશીલ કિસ્સામાં કંપનીએ નફાખોરી છોડીને માનવતા દાખવી મોહિતને સંપૂર્ણ સહયોગ આપવો જોઈએ.
19 વર્ષના યુવકે હાથ ગુમાવ્યો, ભવિષ્ય અધ્ધરતાલ : આ ઘટનાએ માત્ર એક અકસ્માત નથી પરંતુ એક આશાસ્પદ યુવકના ભવિષ્ય પર કાયમ માટે કાળો પડછાયો પાડી દીધો છે. માત્ર 19 વર્ષની ઉંમરે જ્યારે તે રોજીરોટી કમાઈ પોતાના પરિવારને મદદ કરવાના સપના જોઈ રહ્યો હતો. ત્યારે જ તેને કાયમ માટે અપંગતાનો સામનો કરવો પડ્યો છે. એક મશીનની બેદરકારીને કારણે મોહિતે તેના હાથની ચાર આંગળીઓ ગુમાવી છે, જે તેના આજીવન સંઘર્ષનું કારણ બની શકે છે. આ દુર્ઘટના બાદ તેનું સામાન્ય જીવન અને કામ કરવાની ક્ષમતા ગંભીર રીતે પ્રભાવિત થશે. આ સ્થિતિમાં કંપનીએ માત્ર કાયદાકીય જવાબદારી નિભાવવા ઉપરાંત આ યુવકને યોગ્ય વળતર અને ભવિષ્યમાં આજીવિકા માટે સહાય પૂરી પાડવી પણ માનવીય ફરજ છે.
કામદારોની સુરક્ષા જોખમમાં, જવાબદારી કોની? : ઉપરોક્ત ઘટનામાં 19 વર્ષીય મોહિત અને તેના સાથી કામદારો કંપની સંકુલમાં જ રહેતા હોવાનું જાણવા મળ્યું છે. આ પરિસ્થિતિ વધુ ગંભીરતા દર્શાવે છે કે, જ્યાં કામદારો દિવસ-રાત કામ કરે છે. અને રહે છે. તે જગ્યાએ જ તેમની સુરક્ષા સાથે ચેડાં થઈ રહ્યા છે. જો આવી કંપનીમાં આગ કે વિસ્ફોટ જેવી કોઈ મોટી દુર્ઘટના સર્જાય અને મોટી જાનહાની સર્જાય તો જવાબદાર કોણ? કંપનીએ શ્રમિકોને માત્ર કામનું સ્થળ જ નહીં પરંતુ સુરક્ષિત રહેઠાણ અને જીવનું રક્ષણ પણ પૂરું પાડવું જોઈએ. આવા કિસ્સામાં કંપનીની બેદરકારી સાબિત થાય તો તેના માલિકો સામે ગુનો દાખલ થવો જોઈએ અને તેમને કાયદાકીય રીતે જવાબદાર ઠેરવવા જોઈએ તેવી લોકમાંગ ઉઠવા પામી છે.
સરકારી તંત્રની બેદરકારી અને ઉદ્યોગકારોની મનમાની, અંકુશ જરૂરી : શ્રમિકોની સલામતી માત્ર કંપનીની જવાબદારી નથી પરંતુ સરકારી એજન્સીઓ જેમાં ખાસ કરીને ફેક્ટરી ઇન્સ્પેક્ટરની પણ તે પ્રાથમિક ફરજ છે. આવા બેફામ બનેલા ઉદ્યોગકારો પર અંકુશ લાવવા માટે સરકારી તંત્રે સક્રિય થવું અનિવાર્ય છે. માત્ર કાગળ પરના કાયદાઓ પૂરતા નથી. ફેક્ટરી ઇન્સ્પેક્ટરે નિયમિત અને અણધાર્યા સરપ્રાઈઝ ચેકિંગ હાથ ધરીને કંપનીઓમાં કામદારોની સુરક્ષા વ્યવસ્થાની ચકાસણી કરવી જોઈએ. જો કોઈ કંપની નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરતી જણાય તો તેના સામે કડક પગલાં લેવાવા જોઈએ. જ્યાં સુધી સરકારી તંત્ર આવા ઉદ્યોગપતિઓ સામે લાલ આંખ નહીં કરે ત્યાં સુધી આવા અકસ્માતો બનતા રહેશે અને નિર્દોષ શ્રમિકોનો ભોગ લેવાતો રહેશે.
જો દુર્ઘટના જીવલેણ બની હોત તો.? : સદ્દભાગ્યે આ દુર્ઘટનામાં યુવકના જીવને કોઈ જોખમ થયું નથી. પરંતુ જો મશીનમાં હાથ ઉપરાંત શરીરના અન્ય ભાગો પણ આવી ગયા હોત અથવા મોહિતે જીવ ગુમાવ્યો હોત તો પરિસ્થિતિ કેટલી ભયંકર હોત તેની કલ્પના કરવી પણ મુશ્કેલ છે. જો આ ઘટનામાં મોહિતનું મૃત્યુ થયું હોત તો આ ઘટના માત્ર એક ઔદ્યોગિક અકસ્માત ન રહેતાં કંપનીના માલિકો અને સંચાલકો સામે ગંભીર ગુનાહિત કાર્યવાહી થઈ હોત. આ ઘટના એક ચેતવણી છે. કે કામદારોના જીવ સાથેની બેદરકારી માત્ર અંગો ગુમાવવા સુધી સીમિત નથી. પરંતુ તે જીવલેણ પણ સાબિત થઈ શકે છે, જેના માટે જવાબદાર વ્યક્તિઓને કડકમાં કડક સજા થવી જોઈએ.
યોગ્ય વળતર અને આર્થિક સહાયતાની તાતી જરૂરિયાત : આ કરુણ ઘટનામાં માત્ર કાનૂની કાર્યવાહી જ પૂરતી નથી પરંતુ કંપનીની નૈતિક અને માનવીય જવાબદારી પણ છે કે તે ભોગ બનેલા યુવકને યોગ્ય વળતર અને આર્થિક સહાય પૂરી પાડે. 19 વર્ષના આ યુવકે તેની આંગળીઓ ગુમાવી છે. જેણે તેના ભવિષ્યને ગંભીર રીતે જોખમમાં મૂક્યું છે. જ્યાં સુધી તે શારીરિક અને માનસિક રીતે સ્વસ્થ ન થાય ત્યાં સુધી કંપનીએ તેના તમામ મેડિકલ ખર્ચ ઉઠાવવા જોઈએ. એટલું જ નહીં, તેના પરિવારને પણ આર્થિક મદદ કરવી જોઈએ કારણ કે મોહિત હાલમાં કોઈ પણ પ્રકારનું કામ કરી શકશે નહીં. આવા સંવેદનશીલ કિસ્સામાં કંપનીએ નફાખોરી છોડીને માનવતા દાખવી મોહિતને સંપૂર્ણ સહયોગ આપવો જોઈએ.
દુર્ઘટનાઓ અટકાવવા માટેના તાત્કાલિક પગલાં : આ પ્રકારની કરુણ ઘટનાઓનું પુનરાવર્તન અટકાવવા માટે તાત્કાલિક અને કડક પગલાં લેવા જરૂરી છે. સૌપ્રથમ તમામ ઔદ્યોગિક એકમોમાં શ્રમિકોની સુરક્ષાને સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા આપવી જોઈએ. કંપનીઓએ સુરક્ષા ઉપકરણો જેમ કે હેલ્મેટ, સેફ્ટી શૂઝ અને મોજાં ફરજિયાત પૂરા પાડવા જોઈએ અને તેનો ઉપયોગ સુનિશ્ચિત કરવો જોઈએ. ઉપરાંત સમયાંતરે મશીનરીનું નિરીક્ષણ અને જાળવણી કરવી જોઈએ. જેથી કોઈ યાંત્રિક ખામી ન સર્જાય. કામદારોને મશીનરીનો યોગ્ય રીતે ઉપયોગ કરવા માટે નિયમિત તાલીમ આપવી પણ અત્યંત જરૂરી છે. જો આ તમામ પગલાંનું પાલન થાય તો શ્રમિકોનો જીવ અને અંગો જોખમમાં મૂકતી આવી ઘટનાઓ મોટા પ્રમાણમાં ટાળી શકાય તેમ છે.
બેદરકાર ઉદ્યોગપતિઓ સામે શિક્ષાત્મક કાર્યવાહી અનિવાર્ય : આ પ્રકારના બનાવો માત્ર દુર્ઘટના નથી, પરંતુ બેદરકારી દાખવતા ઉદ્યોગપતિઓનો સ્પષ્ટ ગુનો છે. શ્રમિકોની સુરક્ષાને નજરઅંદાજ કરનાર ઉદ્યોગો અને તેમના માલિકો સામે કડકમાં કડક શિક્ષાત્મક કાર્યવાહી થવી અત્યંત જરૂરી છે. આવા ઉદ્યોગકારોને માત્ર દંડ કરીને છોડી દેવાને બદલે તેમના પર ફોજદારી ગુનો દાખલ કરવો જોઈએ, જેથી ભવિષ્યમાં કોઈ પણ ઉદ્યોગપતિ કામદારોના જીવને જોખમમાં મૂકવાનું સાહસ ન કરે. કાયદાનું કડક પાલન અને બેદરકારોને સખત સજા જ શ્રમિકોના જીવનને સુરક્ષિત કરી શકે છે.
Author: Naeem Diwan
Owner Of Geogujaratnews.com